Antiklontermiddelen

Wat doet een antiklontermiddel?

Een antiklontermiddel houdt droge producten los: zout, kruidenmixen, poedersuiker, geraspte kaas. Zonder zo'n stof trekt het poeder vocht aan en wordt het één klomp.

Vaak zijn het mineralen die zelf niets met je lichaam doen, zoals siliciumdioxide (E551, zand in zijn fijnste vorm) of calciumcarbonaat (E170, krijt). Je eet er maar heel weinig van.

Je vindt ze op het etiket als 'antiklontermiddel' met de naam of het nummer erachter. In geraspte kaas zit bijvoorbeeld vaak aardappelzetmeel of cellulose (E460) met dezelfde taak.

Waar zit het in?

Overal waar poeder of korrels moeten blijven stromen: keukenzout en zoutmixen, kruiden en kruidenmixen, poedersuiker, geraspte kaas, bakpoeder, cacao, koffiecreamer, instantsoep en -saus, bouillonpoeder, eiwitpoeder, vitaminepoeders en zoetstoftabletjes. Ook in de zoetjes die je in je koffie doet en in de meeste supplementen.

In zout zie je vaak E535 of E536 (ferrocyanide): een paar milligram per kilo zout houdt het strooibaar. Geraspte kaas krijgt meestal aardappelzetmeel of cellulose (E460) mee, zodat de slierten niet aan elkaar plakken. Kruidenmixen en poeders gebruiken siliciumdioxide (E551), calciumfosfaat (E341) of magnesiumcarbonaat (E504).

Is het veilig?

De meeste antiklontermiddelen zijn mineralen die je lichaam niet opneemt of al kent: krijt, magnesium, fosfaat, cellulose. EFSA zag bij calciumcarbonaat (E170), cellulose (E460) en de magnesiumzouten geen reden voor een maximum.

Twee groepen verdienen een opmerking. De ferrocyaniden in zout (E535 tot E538) klinken eng, omdat er cyanide in de naam zit. Dat cyanide zit zo vast aan het ijzer gebonden dat het niet vrijkomt; EFSA stelde in 2018 een veilige dosis vast van 0,03 mg per kilo lichaamsgewicht per dag, en met gewoon zoutgebruik blijf je daar ruim onder. Siliciumdioxide (E551) kreeg geen veilige dosis: EFSA vond de gegevens over de allerkleinste deeltjes (nanodeeltjes) niet goed genoeg en vroeg fabrikanten om beter onderzoek. Een aanwijzing voor schade bij het huidige gebruik is er niet.

De aluminiumhoudende silicaten (E554, E555) mogen sinds 2014 nog maar in een paar producten, zodat je via eten minder aluminium binnenkrijgt. E556, E558 en E559 zijn om dezelfde reden helemaal van de lijst gehaald.

Waar ik op let

Niet op het antiklontermiddel. Je eet er zo weinig van dat het voor je gezondheid niets uitmaakt. Waar ik wel naar kijk, is het product eromheen: een kruidenmix is vaak voor de helft zout, een instantsoep bestaat uit zout, zetmeel en smaakversterker, en een eiwitpoeder met tien hulpstoffen is niet beter dan een bak kwark.

Wil je het toch zonder? Kaas rasp je in een minuut zelf, en kruiden koop je los. Zout zonder antiklontermiddel wordt gewoon een klont in de pot; een paar rijstkorrels in het zoutvaatje doen hetzelfde werk.