In het kort
- E120 is karmijn (karmijnzuur, cochenille): een rode kleurstof uit gedroogde schildluizen.
- Herkomst: natuurlijk, maar dierlijk. Niet vegan en niet vegetarisch; voor halal en kosjer verschilt het oordeel per autoriteit.
- Toegestaan in de Europese Unie, in bepaalde producten en hoeveelheden (Verordening (EG) nr. 1333/2008).
- Veilige dosis (ADI): 2,5 mg karmijnzuur per kg lichaamsgewicht per dag (EFSA 2015). Voor iemand van 70 kilo is dat 175 mg per dag.
- Kan bij een klein aantal mensen een allergische reactie geven, door eiwitresten van het insect.
- Zit in rood en roze snoep, vruchtenyoghurt, surimi, vleeswaren, aperitieven en sommige frisdranken.
Wat is E120?
Karmijn (E120) is de bekendste dierlijke kleurstof in ons eten. Het wordt gemaakt van de gedroogde vrouwtjes van de cochenilleschildluis, een insect dat op cactussen in Peru, Mexico en de Canarische Eilanden leeft. De luizen worden geoogst, gedroogd en met water of alcohol uitgetrokken; het rode pigment heet karmijnzuur, en gebonden aan aluminium en calcium wordt het karmijn. Voor een kilo kleurstof zijn tienduizenden luizen nodig.
De kleur is karmozijnrood tot roze, afhankelijk van de zuurgraad van het product, en hij is stabiel bij hitte en licht. Dat is precies waarom fabrikanten hem gebruiken: een synthetische rode kleurstof kleurt ook, maar daar moet de waarschuwing over kinderen bij, en "natuurlijke kleurstof" verkoopt beter.
Op het etiket staat "kleurstof: karmijn", "karmijnzuur", "cochenille" of E120. Dezelfde stof zit in lippenstift en blush; daar heet hij vaak CI 75470.
Waar zit E120 in?
Alles wat rood of roze moet zijn en niet van zichzelf is:
- Snoep: rode winegums, lolly's, kauwgom, dragees en gekleurde hagelslag.
- Zuivel: aardbeienyoghurt, roze vla, milkshakes en sommige roze zuiveldrinks.
- Vleeswaren en vis: surimi en krabsticks, worst, paté en sommige vleesvervangers die op vlees moeten lijken.
- Dranken: rode frisdrank, aperitieven en bitters, sportdrank.
- IJs, toetjes, taartdecoratie, glazuur en de rode laag op sommige koekjes.
- Kant-en-klaar: roze sauzen, surimi-salades, gevulde pasta.
Bietenrood (E162) en lycopeen (E160d) zijn de plantaardige alternatieven; die zie je steeds vaker in producten met een vegan-logo.
Is E120 veilig?
Veilige dosis. EFSA beoordeelde E120 in 2015 opnieuw en stelde een ADI vast van 2,5 mg karmijnzuur per kg lichaamsgewicht per dag (dat is 5 mg karmijn per kg). Voor iemand van 70 kilo is dat 175 mg karmijnzuur per dag, voor een kind van 20 kilo 50 mg (berekend). Met de hoeveelheden die in eten mogen, blijf je daar ruim onder.
Allergie. Dit is het echte aandachtspunt. Karmijn bevat eiwitresten van het insect, en bij een klein aantal mensen geven die een allergische reactie: galbulten, benauwdheid, in zeldzame gevallen een heftige reactie. EFSA adviseerde fabrikanten daarom om die eiwitten beter weg te zuiveren. Wie na rood snoep of roze yoghurt klachten krijgt, kan E120 bij de verdachten zetten; een allergoloog kan het testen.
Verder. In dierstudies vond EFSA bij de toegestane hoeveelheden geen schadelijke effecten. Karmijn hoort niet bij de azokleurstoffen en hoeft dus geen waarschuwing over de activiteit van kinderen op het etiket.
Niet vegan, en halal of kosjer?
E120 is een dierlijk product, dus niet vegan en niet vegetarisch. Dat verrast veel mensen, omdat de kleurstof als "natuurlijk" wordt verkocht. Een bekend voorbeeld: in 2012 haalde een grote koffieketen karmijn uit zijn aardbeiendrank nadat klanten erachter kwamen dat de roze kleur van luizen kwam.
Voor halal en kosjer bestaat geen eenduidig oordeel: sommige certificeerders keuren insecten en alles wat ervan komt af, andere beschouwen de kleurstof als een omgezette stof en staan hem toe. Wie het zeker wil weten, kijkt naar het keurmerk op de verpakking of kiest een product met bietenrood (E162).
Mijn advies over E120
Gezondheid is bij E120 zelden het probleem; de veilige dosis is ruim en de hoeveelheden in eten zijn klein. Mijn bezwaar is een ander: rood snoep, roze yoghurt en surimi zijn producten die kleur nodig hebben om te verkopen, en dat zegt meer over het product dan over de kleurstof. Een bakje kwark met echte aardbeien is roze van zichzelf.
Ben je vegan of vegetarisch, dan is dit een nummer om te kennen: het staat vaak in producten waar je het niet verwacht, zoals yoghurt en vleesvervangers. En krijg je na rood snoep galbulten of een opgezwollen mond, laat het dan uitzoeken; een allergie voor karmijn komt weinig voor, maar bestaat.
Eigen mening van Leroy, geen onderdeel van de bronnen
Veelgestelde vragen
Is karmijn hetzelfde als E120?
Ja. Karmijn, karmijnzuur en cochenille zijn namen voor dezelfde kleurstof uit de cochenilleschildluis. Op het etiket mag de fabrikant de naam of het nummer gebruiken.
Is E120 vegan?
Nee. E120 wordt gemaakt van gedroogde schildluizen en is dus dierlijk, ook niet geschikt voor vegetariërs. Plantaardige alternatieven zijn bietenrood (E162) en lycopeen (E160d).
Is E120 halal?
Daar zijn de certificeerders het niet over eens. Sommige keuren alles van insecten af, andere staan de kleurstof toe. Kijk naar het halal-keurmerk op het product zelf.
Kun je allergisch zijn voor E120?
Ja, al is het zeldzaam. De reactie komt door eiwitresten van het insect; EFSA vroeg fabrikanten die beter weg te zuiveren. Klachten zijn galbulten, zwelling of benauwdheid na rood of roze eten.
Is E120 slecht voor kinderen?
Niet in de zin van de azokleurstoffen: E120 hoeft geen waarschuwing over activiteit en oplettendheid. Een kind van 20 kilo blijft met gewoon snoepgebruik onder de veilige dosis van 50 mg per dag.
Wat betekent de E in E120?
De E staat voor Europa: het nummer hoort bij een additief dat in de Europese Unie is beoordeeld en toegestaan.